Merhaba "Benim Dikey Dünyam" okurlarım.
Sağlıkta Yalın Dönüşüm rehberimizin ilk dört bölümünde sahaya indik, süreçlerimizi gözlemledik (Gemba Walk), değer akışlarımızı çıkardık (VSM), alanlarımızı düzenledik (5S) ve sürekli iyileştirme kültürünün (Kaizen) temellerini attık. Serimizin bu son bölümünde ise günümüz sağlık yönetiminin en az fiziksel alanlar kadar karmaşık ve israfa açık olan bir başka boyutuna odaklanıyoruz: Dijital Evren.
Günümüzde hastaneler; Kurumsal Kaynak Planlama (ERP) yazılımları, Laboratuvar (LBYS) ve Radyoloji (PACS) bilgi sistemleri gibi devasa bir dijital altyapı üzerinde yükselmektedir. Bu ekosistemin tam kalbinde ise HBYS yer alır.
 |
| hastanelerde-hbys-ve-erp-dijital-surec-optimizasyonu |
HBYS Nedir ve Neyi Yönetir?
HBYS (Hastane Bilgi Yönetim Sistemi); bir sağlık kuruluşunun tıbbi, idari, mali ve yasal tüm süreçlerini tek bir çatı altında toplayan entegre bir veri tabanıdır. Başarılı bir HBYS Yönetimi, bu sistemin sadece teknik olarak çalıştırılması değil; hastanenin verimliliğini artıracak, maliyetleri düşürecek ve hasta memnuniyetini zirveye taşıyacak şekilde optimize edilmesidir. Temel olarak üç ana sütunu yönetir:
Tıbbi Süreçler: Elektronik sağlık kayıtları (EHR), hekim muayene/reçete ekranları ve hemşirelik bakım planları.
İdari ve Mali Süreçler: Hasta kayıt-kabul, yatış/taburcu (ADT) işlemleri, faturalama ve SGK (Medula) entegrasyonu.
Sistem Entegrasyonları: Laboratuvar (LBYS) sonuçlarının ve radyolojik görüntülerin (PACS) kesintisiz akışı.
Ancak gözden kaçan çok kritik bir gerçek var: Kötü tasarlanmış dijital süreçler, en az poliklinik önündeki fiziki kuyruklar kadar büyük israflar yaratır. Yalın düşüncenin en temel kuralını dijital dönüşüme uyarlayarak başlayalım: Hatalı/israflı bir süreci dijitalleştirirseniz, elinizde sadece "otomatize edilmiş bir israf" kalır.
 |
| saglikta-dijital-sistemler-ve-entegre-hbys-cozumleri |
Dijital Muda Nedir? Hastanelerdeki Gizli Kayıplar
Yalın yönetimde fiziksel hizmet için tanımlanan büyük israflar (Muda), hastane yazılımlarında ve veri akışlarında kendisini "Dijital Muda" olarak gösterir:
Gereksiz İşlem (Fazla İşlem): Bir hekimin veya hemşirenin, tek bir ilacı onaylamak için onlarca gereksiz ekrana girmesi, defalarca tıklama (click) yapması.
Bekleme Süreleri: Sistemlerin yavaş çalışması, ekranların geç yüklenmesi veya bir departmanın dijital onayının bir diğerini saatlerce bekletmesi.
Hatalar ve Düzeltmeler: Yanlış tasarlanmış arayüzler yüzünden verilerin sisteme hatalı girilmesi, faturalama aşamasında Medula'dan dönen hataları düzeltmek için harcanan muazzam iş gücü.
Yeteneklerin Boşa Harcanması: Yüksek ihtisas sahibi hekimlerin ve nitelikli sağlık personelinin, zamanlarının önemli bir kısmını hastaya odaklanmak yerine veri girişi (sekretarya) işlerine harcamak zorunda kalması.
Aşırı Veri Üretimi (Dijital Stok): Sahada hiçbir karara etki etmeyen, analiz edilmeyen, sadece sistem havuzunda yer kaplayan ve veri kirliliği yaratan nitelikli/niteliksiz rapor yığınları.
Sahadaki Gerçeklik: Yaygın HBYS ve ERP Çözümleri
Pazarda operasyonel süreçleri yöneten sistemleri yerli ve küresel ölçekte iki grupta incelemek mümkündür. Türkiye, şehir hastaneleri ve büyük sağlık grupları sayesinde sağlık bilişiminde oldukça güçlü yerli çözümlere sahiptir. Kamu ve özel sektörde FONET, ÇÖZÜM, AKGÜN veya SİSMED gibi köklü yerli HBYS yazılımları tıbbi ve idari süreçlerin omurgasını oluştururken; küresel standartlarda ise Epic Systems, Oracle Cerner veya Meditech gibi dev sistemler öne çıkmaktadır.
İşin arka ofis, lojistik, satın alma, merkezi depo stok yönetimi ve finans boyutunda ise bu HBYS altyapıları genellikle SAP Healthcare veya Microsoft Dynamics 365 gibi güçlü ERP yazılımlarıyla entegre edilerek yönetilir.
Ancak yalın dönüşümcü gözüyle bakıldığında kritik bir kural vardır: Yatırım yapılan yazılımın markası veya bütçesi ne olursa olsun, sistemin başarısı yazılımdan önce iç iş akışlarının ve ekran arayüzlerinin standartlaştırılmasına bağlıdır. Aksi takdirde, en gelişmiş yazılım bile bir "dijital israf üretim merkezine" dönüşebilir.
 |
| hbys-nedir-ve-hastane-bilgi-yonetim-sistemi-modulleri |
Sektörel Bakış: Türkiye'de Pazar Payı En Yüksek HBYS Firmaları
Sağlık Teknoloji'nin güncel pazar verilerine göre, Türkiye'de hastane sayısına göre en yaygın kullanılan ilk 5 HBYS firması ve pazarın omurgasını oluşturan markalar sektörel dönüşümde kritik bir rol oynamaktadır. Bu veriler bize gösteriyor ki, dijital dönüşümün ve optimizasyonun etki alanı çok büyüktür. Sistem entegrasyonu ve dijital süreç yönetimi yapılırken bu yaygın platformların yapısal dinamiklerini bilmek, yalın dönüşümün başarısını doğrudan etkiler.
Türkiye’de 1985 yıllarında ilk uygulamaları kullanılan Hastane Bilgi Yönetim Sisteminin (HBYS), bu gün Türkiye hastane sayısına göre kullanım oranı % 100 seviyesindedir. HBYS ve sağlık yazılımlarında Dünya’da örnek gösterilecek seviyede kendi başarı hikayesini gerçekleştirmesinde büyük önemi olan yaklaşık 55 firma bulunmaktadır. Bu firmalardan bu gün için hizmet verdikleri hastane sayısı en fazla ve 20 yıldan fazla geçmişleri olan ilk 5 firmanın kısa bilgileri bulunmaktadır.
AKGÜN HBYES,
1986 yılında kurulmuş, merkezi Ankara da olan, Akgün program ve Hizmetleri Tiç. Ltd. Şti olarak faaliyetine devam etmektedir. Yozgat , Adana Elazığ şehir hastaneleri ile Şehir hastanelerinde en çok hizmet veren firmaıdr. Yozgat Şehir Hastanesi HIMMS EMRAM Level 7 ile belgelendirilmiştir.
Akgün yaklaşık 15-20 arası ilde 180-200 civarında hastanede hizmet vermektedir. CMMI Level 3 belgesine sahiptir. Uluslararası alanda yazılım ve hizmetlerini çalıştırmakta. Sağlık camiasına HBYS, LIS, PACS alanında ürünleri ile üretim yapmakta ve desteğini vermektedir.
Ankara’da ARGE merkezinde hizmet vermekte ve Trabzon, Gümüşhane, Bakü, Astana şubeleri bulunmaktadır.
FONET HBYS,
Fonet Bilgi Teknolojileri A.Ş., 1997 yılında Sağlık Bilişimi alanında faaliyet göstermek için kurulmuş bir bilişim firmasıdır. Microsoft.Net, Oracle Veritabanı ve Web Teknolojileri ile N-katmanlı olarak geliştirilmiştir. Türkcell ile yaptığı anlaşma çerçevesinde şehir hastanelerinde kullanılmaktadır. 2017 yılında halka arz olunan Fonet, borsada işlem görmeye başlayarak, kurumsal yönetim anlayışını benimsemiştir.
H2H (Hospital To Hospital), hastaneler arasında hasta ve mali bilgi paylaşımını sağlayan hastaneler arası entegrasyon sistemine sahiptir. Türkiye’de yaklaşık 15- 20 ilde 110-140 civarında hastanede hizmet vermektedir. Merkezi Ankara’da olmak üzere İstanbul, Şanlıurfa ve Stockholm’de ofisleri bulunmaktadır.
KARDELEN HBYS,
Kardelen Yazılım 2001 yılında kurulmuş, Türkiye’nin en büyük ve önemli Sağlık Bilgi teknolojileri üreticilerinden biridir. Ana faaliyeti Sağlık Bilgi Teknoloji Yazılımlarıdır. Digital Hastane yazılımına ek olarak, 3 yıllık stratejik hedefleri kapsamında ; Sağlık veri yönetimi, yapay zeka, bilişsel hesaplama, klinik karar desteği, nadir görülen hastalıkların tedavisi gibi yeni teknolojik alanlara yönelmek vardır.
2012 ve 2017 yılında Deloitte Teknoloji tarafından düzenlenen Fast50 Türkiye Programında yer alan Kardelen Yazılım, 2011 ve 2012 yıllarında Bilişim 500 sıralamasında da yer almıştır. Kardelen yazılım bugün KarMed markalı çözümlerle yurt içi ve yurt dışında 250’den fazla kamu ve özel sağlık tesisinde 500 den fazla çalışanı ile hizmet sunmakta, Mersin Üniversitesi Teknoparkta Ar-Ge ofisine sahiptir.
PROBEL HBYS,
1998 yılında İzmir’de kuruldu, Probel Bilgisayar Yazılım Donanım San. ve Tic. Ltd. Şti.olarak hizmet vermektedir. Delphi ile smarth client geliştirilmiş uygulamalar, web tabanlı olarak geliştirmeye devam etmektedir. Türkiye’de ilk HİMMS EMRAM Seviye 7 alan Tire Devlet Hastanesinin HBYS hizmetini vermektedir. Ödemiş 7 İzmir ve İstanbul ağırlıklı olmak üzere yaklaşık 5-10 arası ilde bulunan 50 civarında hastanede hizmet vermektedir. TSE SPICE Level-2 belgesine sahiptir. Şirket merkezi İzmir’de bulunmaktadır.
SİSOFT HBYS,
1987 yılında Sivas’ta kurulmuş Sisoft Sağlık Bilgi Sistemleri Ltd. Şti olarak faaliyetine devam etmektedir. WEB tabanlı J2EE mimaride, çok dilli yapıya sahiptir. Yurtdışında 10 civarında ülkede kullanılmakta, Havelsan alt yüklenicisi olarak Pakistan’daki hastanenin kabul süreci tamamlanmaktadır. Türkiye’de 15-20 arası ilde 110-140 arasında hastanede hizmet vermektedir. TSE – Common Criteria Certificate , TSE SPICE Level-3, TSE SPICE Level-2 belgelerine sahiptir Ankara’da Arge merkezi olarak hizmet vermektedir.
 |
| saglikta-dijital-cozumler-ve-veri-analitigi |
ERP ve HBYS Yönetiminde Yalın Strateji
Dijital yatırımların hastaneye gerçek bir katma değer (Value) sağlaması için şu üç adımlı stratejinin izlenmesi şarttır:
Yazılım Seçmeden Önce Süreci Yalınlaştırın: Sürecin fiziki akışındaki adımlar sadeleştirilmeden yazılıma aktarılmamalıdır. Önce süreç temizlenmeli, sonra kodlanmalıdır.
Arayüz Tasarımında "Poka-Yoke" (Hata Önleme): Sistem arayüzleri, sağlık çalışanının hata yapmasını engelleyecek şekilde kurgulanmalıdır. Yanlış doz girişini engelleyen uyarı pencereleri veya zorunlu alan optimizasyonları, dijital hataları kaynağından yok eder.
Entegrasyon ve Kesintisiz Veri Akışı: Departmanlar arası veri aktarımının manuel Excel dosyaları veya kağıt formlar üzerinden yapılması büyük bir dijital israftır. Tüm akış entegre ve kesintisiz olmalıdır.
Sonuç: Zihinde Koçluk, Süreçte Yalınlık, Gövdede Disiplin
5 bölümlük bu yazı serisi boyunca gördük ki; Yalın Hastane bir proje değil, bir yolculuktur. Bu yolculuğun kalıcı başarısı, liderlerin zihnindeki koçluk yaklaşımıyla çalışanları güçlendirmesinden, süreçlerdeki yalınlık ile israfları ayıklamasından ve gövdedeki disiplin ile bu standartları tavizsiz korumasından geçer.
Fiziksel alanlarınızdan dijital sistemlerinize kadar israflardan arınmış, hasta ve çalışan memnuniyetinin zirveye ulaştığı operasyonel mükemmellik kültürü, kurumunuzu geleceğe taşıyacak en büyük güçtür.
Serinin diğer tüm yazıları ve yazı içerisindeki ilgili bölüme doğrudan geçiş yapmak için aşağıdaki başlıklara tıklayabilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder